Het Elektronisch Patiëntendossier (EPD) is een onmisbaar hulpmiddel in de zorg. Het geeft zorgprofessionals snelle en veilige toegang tot medische gegevens, wat de kwaliteit van zorg en de efficiëntie van behandelingen aanzienlijk verbetert. Maar met deze toegankelijkheid komt ook een grote verantwoordelijkheid. Helaas komt het regelmatig voor dat zorgmedewerkers zonder medische noodzaak dossiers inzien. Een recent incident rondom de ongeoorloofde inzage in het dossier van een voetballer in een GGZ-kliniek laat opnieuw zien waar de kwetsbaarheden liggen.
Wat is er gebeurd?
Een oud-profvoetballer werd opgenomen in een GGZ-kliniek. Binnen enkele dagen bleek dat meerdere zorgmedewerkers zonder toestemming en zonder behandelrelatie zijn medische dossier hadden ingezien. Dit werd ontdekt door een interne controle, waarna de betrokken medewerkers op non-actief werden gesteld en een onderzoek werd gestart. Dit roept belangrijke vragen op over de beveiliging van het EPD en de ethiek binnen de zorgsector.
Waarom gebeurt dit?
Zorgmedewerkers hebben vanuit hun functie toegang tot het EPD, maar die toegang is strikt gebonden aan een behandelrelatie. Toch zijn er verschillende redenen waarom dossiers ongeoorloofd worden ingezien:
- Nieuwsgierigheid – Bekende personen wekken vaak interesse, en sommige medewerkers kunnen de verleiding niet weerstaan om te zien wat er in hun dossier staat.
- Sensatiezucht – In een tijd waarin roddels snel verspreiden, is de drang om gevoelige informatie te weten en (soms zelfs) te delen groot.
- Onvoldoende bewustzijn van de gevolgen – Sommige medewerkers realiseren zich niet dat ongeoorloofde inzage niet alleen onethisch is, maar ook juridische consequenties kan hebben.
- Gebrek aan effectieve controles – Hoewel er monitoring plaatsvindt, blijkt uit incidenten als deze dat handhaving en preventieve maatregelen nog tekortschieten. Monitoring vindt vaak achteraf plaats.
Wat zijn de gevolgen?
Misbruik van het EPD is een ernstige inbreuk op de privacywetgeving, zoals vastgelegd in de AVG (Algemene Verordening Gegevensbescherming). De gevolgen kunnen verstrekkend zijn:
- Sancties voor medewerkers – Degenen die ongeoorloofd dossiers inzien, kunnen disciplinaire maatregelen krijgen, zoals schorsing, ontslag of zelfs juridische vervolging.
- Schade aan het vertrouwen in de zorg – Patiënten moeten erop kunnen vertrouwen dat hun medische gegevens veilig zijn. Incidenten zoals deze kunnen dat vertrouwen ernstig schaden.
- Boetes voor zorginstellingen – De Autoriteit Persoonsgegevens kan forse boetes opleggen aan instellingen die onvoldoende maatregelen nemen om dit soort misstanden te voorkomen.
Hoe kan dit worden voorkomen?
Hoewel volledige preventie lastig is, kunnen zorginstellingen verschillende maatregelen nemen om misbruik te minimaliseren:
- Data-classificatie en labeling – Door patiëntgegevens te classificeren op basis van gevoeligheid en labels, kunnen zorginstellingen beter bepalen welke gegevens extra bescherming nodig hebben. Dit helpt bij het beperken van ongeoorloofde toegang en zorgt ervoor dat alleen bevoegde medewerkers toegang krijgen tot specifieke informatie.
- Data-opslagbeheer – Het is belangrijk om inzicht te hebben in waar gevoelige data wordt opgeslagen, of dit nu in het EPD, cloud-omgevingen of lokale systemen is. Goed data opslagbeheer voorkomt dat informatie ongecontroleerd verspreid raakt en waarborgt dat gegevens veilig en volgens de regelgeving worden beheerd.
- Striktere toegangscontroles – Alleen medewerkers met een actieve behandelrelatie zouden toegang moeten hebben tot patiëntgegevens. Technische beperkingen kunnen ongeoorloofde inzage voorkomen.
- Actieve monitoring en logging – Continue controle op wie welke dossiers inziet, met automatische waarschuwingen bij afwijkend gedrag.
- Bewustwordingscampagnes – Regelmatige training en voorlichting over privacyregels en de gevolgen van misbruik.
- Strenge sancties – Een duidelijk beleid waarin staat dat overtredingen leiden tot disciplinaire maatregelen, wat een afschrikwekkend effect kan hebben.
Actieve monitoring is belangrijk!
Veel zorginstellingen zien monitoring als een administratieve last of een technisch obstakel. Toch is monitoring belangrijk om grip te krijgen op gegevensstromen, ongeautoriseerde toegang te detecteren en de naleving van wet- en regelgeving te waarborgen. Zonder actieve monitoring blijft misbruik vaak onopgemerkt of wordt pas te laat ingegrepen. Goede monitoring zorgt niet alleen voor controle, maar draagt ook bij aan vertrouwen en bescherming van zowel patiënten als medewerkers. Meten is weten!
De balans tussen toegankelijkheid en privacy
Het incident met de voetballer staat niet op zichzelf. Het is een symptoom van een bredere uitdaging in de zorg: hoe vinden we de juiste balans tussen toegankelijkheid en privacy? Zorginstellingen moeten blijven investeren in technologische en organisatorische maatregelen om het vertrouwen van patiënten te waarborgen. Medewerkers moeten zich bewust zijn van de ethische en juridische consequenties van ongeoorloofde inzage. Want in de zorg moet het belang van de patiënt altijd voorop staan, ook als het gaat om een bekende patiënten.
Hoe kunnen wij helpen?
Wij zijn Fryqua en wij helpen zorgorganisaties bij het detecteren en voorkomen van misbruik van gevoelige informatie. Met onze actieve monitoring krijg je direct inzicht in wie toegang heeft tot jouw data, waar deze zich ook bevindt. Neem de controle terug over jouw informatie!
Wil je weten hoe wij de balans tussen informatie-toegankelijkheid en privacy verbeteren? Neem gerust contact met ons op!
Bron: AD.nl